Giải trình, làm rõ của Bộ Công an về các Dự án Luật do Bộ Công an chủ trì, xây dựng trình Quốc hội Khóa XVI tại kỳ họp thứ 2 liên quan đến Bộ Luật hình sự
I. BỘ LUẬT HÌNH SỰ
1. Các nhóm vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm
Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2. Ngày 27/10/2026, Quốc hội đã thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật, có 12 đại biểu Quốc hội phát biểu; không có lượt tranh luận.
Các ý kiến cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Bộ luật Hình sự, đánh giá cao việc cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội, đồng thời tập trung góp ý vào một số nội dung lớn sau đây:
Thứ nhất, về chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị (Điều 57).
Các ý kiến cơ bản tán thành việc bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, cho rằng đây là chính sách mới có ý nghĩa nhân đạo, khuyến khích người phạm tội hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, thành khẩn khai báo, chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án hình sự. Đồng thời, đề nghị quy định đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự về điều kiện, trình tự, thủ tục áp dụng; bảo đảm việc nhận tội hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với chứng cứ khách quan, không thay thế trách nhiệm chứng minh tội phạm, không ảnh hưởng đến quyền bào chữa, nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền quyết định độc lập của Tòa án.
Tuy nghiên, có ý kiến đề nghị không quy định việc chấp nhận hình phạt được đề nghị là điều kiện bắt buộc để được hưởng chính sách khoan hồng, bởi người phạm tội đã tự nguyện nhận tội, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và khắc phục hậu quả thì cần được xem xét khoan hồng, không nhất thiết phải chấp nhận trước mức hình phạt do cơ quan tiến hành tố tụng đề nghị.
Thứ hai, về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Các ý kiến cơ bản tán thành chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội danh như dự thảo Bộ luật Hình sự đề xuất. Tuy nhiên, còn có quan điểm khác nhau đối với bỏ hình phạt tử hình đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, có ý kiến đề nghị tiếp tục giữ hình phạt tử hình do tình hình tội phạm ma túy vẫn diễn biến phức tạp, số lượng ma túy mua bán ngày càng lớn, phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, cần duy trì chế tài đặc biệt nghiêm khắc để răn đe, phòng ngừa. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu nâng ngưỡng định lượng áp dụng hình phạt tử hình, chỉ áp dụng đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, người chủ mưu, cầm đầu, mua bán ma túy với số lượng đặc biệt lớn. Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, có ý kiến đề nghị giữ hình phạt tử hình nhằm xử lý nghiêm các trường hợp đặc biệt nguy hiểm, nhất là phạm tội đối với trẻ em, gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tinh thần hoặc làm nạn nhân chết, tự sát.
Thứ ba, về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
Các ý kiến cơ bản tán thành việc hoàn thiện các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại nhưng đề nghị tiếp tục làm rõ dấu hiệu hành vi phạm tội có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại tại Điều 78. Bên cạnh đó, đề nghị quy định rõ nguyên tắc xử lý chuyển tiếp đối với pháp nhân thương mại trong các vụ án đang điều tra, truy tố, xét xử khi Bộ luật có hiệu lực; bảo đảm áp dụng quy định có lợi, không áp dụng hồi tố những quy định mở rộng trách nhiệm hình sự hoặc bất lợi hơn và xem xét độc lập trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân có liên quan.
Thứ tư, về mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội (Điều 14).
Các ý kiến cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các tội phạm nguy hiểm ngay từ giai đoạn chuẩn bị, hạn chế hậu quả thiệt hại xảy ra.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm một số tội có tính chất đặc biệt nguy hiểm như mua bán người, mua bán người dưới 18 tuổi, chiếm đoạt người dưới 16 tuổi, cướp giật tài sản và cướp tàu bay. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu bổ sung hành vi chuẩn bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nhất là lừa đảo trên không gian mạng, bởi thực tiễn cho thấy các đối tượng thường chuẩn bị trước tài khoản ngân hàng, SIM điện thoại, trang thông tin điện tử giả mạo và các công cụ phục vụ việc chiếm đoạt tài sản.
Thứ năm, về các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự (các Điều 26, 28, 31 và 32).
Các ý kiến cơ bản tán thành đối với quy định loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự.
Về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiêm cứu, thử nghiêm khoa học, công nghệ, các ý kiến tán thành chủ trương bảo vệ người thực hiện hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo hợp pháp, nhưng đề nghị làm rõ các điều kiện loại trừ trách nhiệm hình sự, nhất là tiêu chí tuân thủ đầy đủ quy trình, áp dụng các biện pháp phòng ngừa; phân biệt rủi ro khách quan với hành vi cố ý vi phạm, thiếu trách nhiệm hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ phòng ngừa. Có ý kiến đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi Điều 26 theo hướng xây dựng nguyên tắc chung về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan trong hoạt động đổi mới sáng tạo và thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, không chỉ giới hạn trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát.
Có ý kiến đề nghị làm rõ điều kiện loại trừ trách nhiệm hình sự khi gây thiệt hại trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm; xác định cụ thể yêu cầu về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, tính cần thiết, tương xứng và giới hạn sử dụng vũ lực; không loại trừ trách nhiệm đối với hành vi cố ý vượt quá thẩm quyền hoặc sử dụng vũ lực trái pháp luật.
Có ý kiến tán thành việc bổ sung chế định tạm hoãn truy cứu và mở rộng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự để khuyến khích khắc phục hậu quả vì lợi ích chung. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ các tiêu chí “vì lợi ích chung”, “không tham nhũng”, khả năng khắc phục hậu quả, hiệu quả kinh tế - xã hội; bổ sung cơ chế giám sát, kiểm tra định kỳ, đánh giá tiến độ khắc phục và hủy bỏ việc tạm hoãn nếu người được áp dụng không thực hiện cam kết, cố tình trì hoãn hoặc có nguy cơ tẩu tán tài sản, bảo đảm chính sách không bị lợi dụng để né tránh trách nhiệm hình sự.
Thứ sáu, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa
Đối với tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, có ý kiến đề nghị rà soát quy định về tổ chức, làm trung gian cho giao dịch tài sản mã hóa để thực hiện hành vi trái pháp luật. Đề nghị phân biệt hoạt động trung gian hợp pháp trong cơ chế thí điểm với hành vi cố ý tiếp tay cho tội phạm; xác định rõ mối quan hệ giữa hành vi, lỗi, thu lợi bất chính và thiệt hại, tránh ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư, kinh doanh hợp pháp và phát triển thị trường tài sản mã hóa.
2. Nội dung trọng tâm truyền thông chính sách
Vấn đề 1: Bổ sung quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
1.Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới chính sách hình sự, kết hợp giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm với bảo vệ quyền con người, khuyến khích đổi mới sáng tạo, tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.
Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật, có chính sách miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân trong trường hợp thử nghiệm công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới gây thiệt hại về kinh tế do nguyên nhân khách quan. Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân xác định chủ trương ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính trước; tạo điều kiện cho doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại. Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực của Nhà nước. Đồng thời, Nghị quyết số 04 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bảo đảm xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, tham nhũng, trục lợi, không để lợi dụng chính sách khoan hồng để trốn tránh trách nhiệm hình sự.
Các chủ trương nêu trên đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp hình sự, không chỉ chú trọng xử lý hành vi phạm tội mà còn phải tạo cơ chế pháp lý bảo vệ người thực hiện hành vi hợp pháp, chấp nhận rủi ro khách quan vì lợi ích chung; khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả, phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng của pháp luật.
2.Trên cơ sở các chủ trương, định hướng nêu trên và kết quả tổng kết thực tiễn thi hành, dự thảo Bộ luật Hình sự tập trung sửa đổi, bổ sung các nội dung chủ yếu sau đây:
Một là, sửa đổi, bổ sung quy định về phòng vệ chính đáng theo hướng làm rõ phạm vi, thời điểm phát sinh quyền phòng vệ, bao gồm cả trường hợp hành vi xâm phạm đang gây thiệt hại hoặc đang đe dọa gây thiệt hại thực sự, ngay tức khắc; bổ sung các trường hợp đương nhiên được coi là phòng vệ chính đáng đối với hành vi xâm phạm đặc biệt nguy hiểm; đồng thời hoàn thiện căn cứ xác định hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, chú trọng khả năng nhận thức và hoàn cảnh thực tế của người phòng vệ tại thời điểm chống trả.
Hai là, mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới. Theo đó, trường hợp người thực hiện đã tuân thủ các quy định, quy trình, phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa nhưng vẫn gây thiệt hại do rủi ro khách quan thì được xem xét loại trừ trách nhiệm hình sự theo điều kiện luật định.
Ba là, bổ sung trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm, đã thực hiện đúng, đầy đủ chức trách, nhiệm vụ và trách nhiệm được giao nhưng vẫn gây thiệt hại do những yếu tố khách quan trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Bốn là, bổ sung chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp vi phạm trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh có nguyên nhân khách quan, không tham nhũng, có khả năng khắc phục hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh. Quy định này tạo khoảng thời gian cần thiết để người phạm tội tiếp tục thực hiện phương án khắc phục hậu quả theo các điều kiện và thời hạn luật định.
3.Các quy định đảm bảo phù hợp, thống nhất với Hiến pháp, pháp luật chuyên ngành có liên quan.
Các nội dung sửa đổi, bổ sung nêu trên được xây dựng trên cơ sở bảo đảm phù hợp với Hiến pháp về bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, tính mạng, sức khỏe, tài sản; đồng thời thống nhất với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự về trách nhiệm hình sự trên cơ sở có lỗi, phân hóa trách nhiệm hình sự và xử lý công bằng, nhân đạo.
Đối với quy định về phòng vệ chính đáng, việc xác định rõ thời điểm phát sinh quyền phòng vệ và căn cứ đánh giá tính cần thiết của hành vi chống trả góp phần cụ thể hóa quyền tự bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, Nhà nước. Đồng thời, việc hoàn thiện quy định về giới hạn phòng vệ phải bảo đảm thống nhất với nguyên tắc xử lý hành vi có lỗi, phân biệt rõ hành vi phòng vệ hợp pháp với hành vi lợi dụng phòng vệ để xâm phạm quyền, lợi ích của người khác.
Đối với trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng khoa học, công nghệ và mô hình kinh doanh mới, việc bổ sung quy định nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Công nghiệp công nghệ số và các quy định về thử nghiệm có kiểm soát; đồng thời thể chế hóa các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 37/2026/QH16 của Quốc hội. Theo đó, việc loại trừ trách nhiệm hình sự phải gắn với điều kiện về thẩm quyền, quy trình, nghĩa vụ phòng ngừa, kiểm soát rủi ro, phân biệt rõ rủi ro khách quan với hành vi gian dối, cố ý vi phạm hoặc lợi dụng hoạt động thử nghiệm để trục lợi.
Đối với chế định tạm hoãn truy cứu, việc bổ sung quy định được đặt trong mối quan hệ với các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 và Nghị quyết số 37/2026/QH16 của Quốc hội, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự về thẩm quyền, trình tự, thời hạn, cơ chế kiểm soát và hậu quả pháp lý của việc áp dụng. Đặc biệt, cần phân biệt rõ trường hợp hành vi không phải là tội phạm, trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự với trường hợp đã phạm tội nhưng được tạm hoãn truy cứu.
4.Việc sửa đổi, bổ sung các chế định nêu trên thể hiện bước phát triển quan trọng trong chính sách hình sự theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa nghiêm trị và khoan hồng, giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm với bảo vệ quyền con người, khuyến khích đổi mới sáng tạo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Trước hết, việc hoàn thiện quy định về phòng vệ chính đáng góp phần bảo vệ tốt hơn quyền tự vệ hợp pháp của người dân, tạo cơ sở để chủ động ngăn chặn những hành vi xâm phạm nguy hiểm mà không phải chờ đến khi hậu quả xảy ra; đồng thời hạn chế việc xử lý hình sự không phù hợp đối với người chống trả trong hoàn cảnh bất ngờ, cấp bách, không có đủ điều kiện đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm và lựa chọn phương thức chống trả.
Việc mở rộng các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm góp phần khắc phục tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm; bảo vệ những người thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ, tuân thủ quy trình và thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa nhưng vẫn phát sinh thiệt hại do nguyên nhân khách quan. Qua đó, khuyến khích tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đối với chế định tạm hoãn truy cứu, quy định mới tạo điều kiện cho người phạm tội chủ động sửa chữa sai phạm, bồi thường, khắc phục thiệt hại; đồng thời hạn chế tình trạng các dự án đầu tư, hoạt động sản xuất, kinh doanh bị đình trệ, tài sản và nguồn lực xã hội tiếp tục bị thất thoát, lãng phí. Việc ưu tiên khắc phục hậu quả trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định không chỉ có ý nghĩa nhân đạo đối với người phạm tội mà còn góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp, người lao động và các chủ thể có liên quan.
Bên cạnh đó, việc phân hóa rõ các căn cứ loại trừ, tạm hoãn trách nhiệm hình sự tạo cơ sở áp dụng chính sách khoan hồng đúng đối tượng, đúng điều kiện, hạn chế việc hình sự hóa những rủi ro khách quan hoặc những quan hệ kinh tế, dân sự, hành chính không cần thiết phải xử lý bằng pháp luật hình sự. Đồng thời, vẫn duy trì cơ chế xử lý nghiêm đối với hành vi cố ý vi phạm, tham nhũng, gian dối, vụ lợi hoặc lợi dụng chính sách để trốn tránh trách nhiệm hình sự.
Vấn đề 2: Bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy
Thực tiễn cho thấy, dù pháp luật đã quy định những hình phạt đặc biệt nghiêm khắc nhưng tội phạm ma túy vẫn diễn biến hết sức phức tạp, quy mô ngày càng lớn và tính chất ngày càng tinh vi, xảo quyệt. Chỉ tính riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã đấu tranh với 21.998 vụ, bắt giữ 44.354 đối tượng, thu giữ 276kg heroin, gần 1,3 tấn cần sa, gần 4,4 tấn và gần 2,1 triệu viên ma túy tổng hợp. Những con số này đặt ra một vấn đề cần nhìn thẳng: hình phạt nặng hơn không đồng nghĩa với tội phạm sẽ giảm đi. Mục tiêu cuối cùng của chính sách hình sự không phải là làm cho hình phạt ngày càng nặng, mà là làm cho tội phạm giảm, xã hội an toàn hơn và việc thực thi pháp luật hiệu quả hơn.
Về việc bỏ hình phạt tử hình ở Tội mua bán trái phép chất ma túy dựa trên các căn cứ sau:
Thứ nhất, căn cứ vào quan điểm, chủ trương của Đảng về thu hẹp phạm vi các điều luật quy định về hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự và giảm áp dụng hình phạt tử hình trên thực tế;
Thứ hai, căn cứ vào lộ trình thu hẹp dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với các tội danh trong quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự, cụ thể là, tại Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội danh có hình phạt tử hình; đến Bộ luật Hình sự năm 1999 có 29 tội danh có hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự năm 2009 còn 22 tội danh có hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự năm 2015 có 18 tội danh còn hình phạt tử hình, lần sửa đổi, bổ sung năm 2025 chỉ còn 10 tội danh còn hình phạt tử hình;
Thứ ba, căn cứ vào xu hướng của luật pháp quốc tế, theo đó, hiện nay, trên thế giới chỉ còn khoảng 50 quốc gia còn áp dụng hình phạt tử hình, nhiều quốc gia đang có xu hướng bỏ hình phạt này (hơn 120 quốc gia đã bỏ hình phạt tử hình hoặc không áp dụng hình phạt tử hình trên thực tế); Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, đối với quốc gia còn duy trì tử hình, khái niệm “những tội nghiêm trọng nhất” phải được hiểu rất hẹp, về cơ bản là những tội đặc biệt nghiêm trọng có hành vi cố ý tước đoạt tính mạng; Tội mua bán trái phép chất ma túy không được coi là tội nghiêm trọng nhất.
Thứ tư, đến nay chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân. Đối với loại tội phạm hoạt động bí mật vì lợi nhuận rất lớn, người phạm tội thường tin rằng hành vi sẽ không bị phát hiện chứ không cân nhắc sự khác nhau giữa 2 hình phạt này trước khi thực hiện tội phạm. Vì vậy, điều có sức răn đe mạnh hơn là nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc các đường dây, bắt đúng người chủ mưu, cầm đầu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có.
Thứ năm, việc bỏ hình phạt tử hình đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy và giữ hình phạt tử hình đối với Tội sản xuất trái phép chất ma túy một mặt, phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật đối với loại tội phạm này, mặt khác, phân hóa về tính chất, mức độ nguy hiểm, mặt chủ quan của đối tượng phạm tội giữa Tội mua bán trái phép chất ma túy với Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
Vấn đề 3: Bỏ hình phạt tử hình ở tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
Việc đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi dựa trên các căn cứ sau:
Thứ nhất, căn cứ vào quan điểm, chủ trương của Đảng về thu hẹp phạm vi các điều luật quy định về hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự và giảm áp dụng hình phạt tử hình trên thực tế;
Thứ hai, căn cứ vào lộ trình thu hẹp dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với các tội danh trong quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự, cụ thể là, tại Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội danh có hình phạt tử hình; đến Bộ luật Hình sự năm 1999 có 29 tội danh có hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự năm 2009 còn 22 tội danh có hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự năm 2015 có 18 tội danh còn hình phạt tử hình, lần sửa đổi, bổ sung năm 2025 chỉ còn 10 tội danh còn hình phạt tử hình;
Thứ ba, phù hợp với Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên, trong đó, yêu cầu đối với quốc gia chưa xóa bỏ tử hình là chỉ áp dụng hình phạt này đối với “những tội phạm nghiêm trọng nhất”, khái niệm “những tội phạm nghiêm trọng nhất” được hiểu theo nghĩa hẹp là những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến việc cố ý tước đoạt tính mạng. Đồng thời, việc bỏ tử hình sẽ tạo thuận lợi cho các hoạt động hợp tác quốc tế về dẫn độ, tương trợ tư pháp hình sự, chuyển giao người bị kết án. Thu hẹp tử hình góp phần nâng cao mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với xu hướng tư pháp quốc tế; nâng cao vị thế của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong tình hình mới;
Thứ tư, việc hiếp dâm người dưới 16 tuổi nếu dẫn đến chết người sẽ thuộc 02 trường hợp sau đây: (1) Nạn nhân chết do hành vi hiếp dâm của đối tượng trực tiếp gây ra thì có thể bị xử tử hình về Tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành; (2) nạn nhân tự tử chết xuất phát từ hành vi hiếp dâm, trong trường hợp này bị hại chết là nằm ngoài mục đích của người phạm tội, do đó, áp dụng hình phạt tử hình đối với người phạm tội là quá nghiêm khắc.
Vấn đề 4: Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với một số tội danh
1. Bộ luật Hình sự 2015 lần đầu tiên đưa vào quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại là một bước tiến lớn trong tư duy lập pháp hình sự ở nước ta. Tuy nhiên, có rất nhiều vấn đề liên quan chúng ta chưa nhận thức và quy định được một cách thấu đáo. Cụ thể, chưa có quy định phân định thế nào giữa hành vi của pháp nhân thương mại với hành vi phạm tội của cá nhân nhân danh pháp nhân thương mại đó thực hiện; Lỗi của pháp nhân khi xảy ra tội phạm; Có áp dụng với pháp nhân thương mại các quy định về chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, đồng phạm, sự kiện bất ngờ, tình thế cấp thiết... hay không. Vì lẽ đó, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành về vấn đề này bộc lộ những mâu thuẫn. Điển hình, theo quy định tại Điều 8, pháp nhân thương mại là chủ thể phạm tội độc lập nhưng điều kiện để truy cứu pháp nhân thương mại quy định tại khoản 1 Điều 75 lại yêu cầu hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân, dưới sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân, tức là hành vi phạm tội vẫn do cá nhân thực hiện.
2. Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lần này có sự thay đổi lớn khi không coi pháp nhân thương mại là chủ thể độc lập của tội phạm mà chỉ xác định pháp nhân thương mại là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự. Pháp nhân thương mại dù là chủ thể pháp luật nhưng không có năng lực hành vi, không thể tự thực hiện các thao tác vật chất. Hành vi phạm tội trên danh nghĩa là hoạt động của pháp nhân thương mại phải do những cá nhân của pháp nhân đó thực hiện. Do đó, việc bỏ cụm từ “hoặc pháp nhân thương mại” trong khoản 1 Điều 8 của Bộ luật Hình sự là phù hợp, tức xác định dứt khoát, chủ thể của tội phạm chỉ là con người cá nhân. Việc pháp nhân thương mại bị xử lý hình sự là do cá nhân đã nhân danh, dưới sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân đó mà thực hiện tội phạm. Nhận thức này rất quan trọng, giúp tháo gỡ rất nhiều vướng mắc. Cụ thể:
Thứ nhất, không cần sửa đổi, bổ sung quá nhiều quy định vì Bộ luật Hình sự hiện hành đang chủ yếu xây dựng, thiết kế các điều luật theo hướng chủ thể của tội phạm là cá nhân. Với nhận thức pháp nhân thương mại chỉ là chủ thể chịu trách nhiệm hình sự, những vấn đề khó khăn, vướng mắc nêu trên được giải quyết.
Thứ hai, ở góc độ thực tiễn, với quy định trên, việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại và cá nhân được thực hiện song song. Điều này sẽ thuận lợi hơn rất nhiều trong thực tiễn, vì những người tổ chức, người trực tiếp thực hiện tội phạm sẽ bị khởi tố, điều tra cùng với pháp nhân thương mại thay vì chỉ lấy lời khai người đại diện pháp nhân mà trong nhiều trường hợp những người này không có vai trò gì thực tế trong vụ việc, vụ án.
Nguồn tin: Bộ Công an
Ý kiến bạn đọc
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn





Tăng cường phối hợp, bảo đảm an ninh trật tự






