Trách nhiệm phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ là của toàn dân

Từ quy định pháp luật đến yêu cầu thực tiễn

Ngày 04/10 hằng năm là “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ” được quy định tại Điều 12, Luật Phòng cháy, chữa cháy (PCCC) và cứu nạn, cứu hộ (CNCH) thể hiện rõ quan điểm xuyên suốt: Công tác PCCC và CNCH là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH giữ vai trò nòng cốt, còn mỗi người dân, mỗi cơ quan, tổ chức là một chủ thể trực tiếp tham gia phòng ngừa và xử lý sự cố.

Thực tiễn cho thấy, phần lớn nguy cơ cháy, nổ có thể xuất hiện ngay trong những hoạt động quen thuộc của đời sống và sản xuất, kinh doanh. Trong 9 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên xảy ra 50 vụ cháy, trong đó 42 vụ có nguyên nhân do sự cố thiết bị điện, chiếm 84%; thiệt hại về tài sản ước tính khoảng 1,546 tỷ đồng, cùng 1,49 ha rừng sản xuất. Những con số này là lời cảnh báo về nguy cơ cháy từ việc sử dụng điện thiếu an toàn, cho thấy phòng ngừa phải được thực hiện từ sớm, từ những việc cụ thể nhất.

Một thiết bị điện xuống cấp, đường dây quá tải hay sự bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt đều có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, phòng cháy không phải là việc chỉ thực hiện khi có kiểm tra hoặc khi sự cố đã xảy ra, mà phải trở thành thói quen thường xuyên trong mỗi hoạt động sinh hoạt, lao động và sản xuất.

Mỗi cá nhân, gia đình là một chủ thể phòng ngừa

Trách nhiệm của mỗi cá nhân trước hết thể hiện ở việc chấp hành nghiêm các quy định về an toàn PCCC; chủ động tìm hiểu kiến thức, kỹ năng báo cháy, thoát nạn và sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu. Mỗi người cần sử dụng an toàn thiết bị điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt; kịp thời phát hiện, thông báo và chủ động loại bỏ những nguy cơ cháy, nổ trong phạm vi trách nhiệm, khả năng của mình.

Đối với hộ gia đình, chủ hộ cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, thiết bị sinh nhiệt, khu vực đun nấu, nơi thờ cúng, nơi để xe và khu vực chứa vật dụng dễ cháy; sắp xếp đồ đạc hợp lý, bảo đảm lối thoát nạn và chuẩn bị phương tiện chữa cháy phù hợp. Các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi, cần được hướng dẫn kỹ năng xử lý khi xảy ra cháy, sự cố.

Đối với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, trách nhiệm này càng cần được chú trọng. Việc bố trí hàng hóa, quản lý nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị điện và duy trì lối thoát nạn thông thoáng có ý nghĩa trực tiếp trong bảo vệ người và tài sản. Mỗi hộ gia đình cần chuyển từ tâm lý chủ quan, trông chờ vào lực lượng chức năng sang chủ động tự kiểm tra, tự phòng ngừa và sẵn sàng ứng phó.

Trách nhiệm của hộ kinh doanh và doanh nghiệp

Đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, người đứng đầu phải xác định an toàn PCCC là điều kiện thiết yếu để duy trì hoạt động ổn định, bền vững. Trách nhiệm không chỉ dừng ở việc trang bị phương tiện chữa cháy mà còn bao gồm tổ chức thực hiện, duy trì các điều kiện an toàn; quản lý chặt chẽ hệ thống điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt, hàng hóa, vật tư; tổ chức lực lượng tại chỗ, huấn luyện nghiệp vụ và thực tập phương án theo quy định.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an tỉnh Thái Nguyên đã kiểm tra PCCC tại 1.735 cơ sở, lập 1.848 biên bản; qua kiểm tra phát hiện và lập biên bản vi phạm hành chính đối với 53 trường hợp, gồm 37 tổ chức và 16 cá nhân, với tổng số tiền phạt 320 triệu đồng.

Kết quả trên cho thấy công tác kiểm tra, hướng dẫn và xử lý vi phạm của cơ quan chức năng vẫn rất cần thiết. Tuy nhiên, yếu tố quyết định để bảo đảm an toàn lâu dài chính là ý thức tự giác của người đứng đầu và từng người lao động. Một cơ sở chỉ thực sự an toàn khi các điều kiện PCCC được duy trì liên tục, những tồn tại được phát hiện và khắc phục kịp thời, thay vì chỉ tập trung thực hiện khi có đoàn kiểm tra.

Phát huy sức mạnh toàn dân trong phòng ngừa và ứng phó

Bên cạnh phòng ngừa, khả năng phát hiện và xử lý sự cố ngay từ những phút đầu có vai trò quan trọng trong hạn chế thiệt hại. Trong 9 tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an tỉnh Thái Nguyên đã tham gia chữa cháy 43/50 vụ, với 127 lượt xe và 734 lượt cán bộ, chiến sĩ; 7 vụ được lực lượng dân phòng và quần chúng nhân dân khống chế, dập tắt.

Kết quả này cho thấy vai trò thiết thực của lực lượng tại chỗ và sự tham gia của người dân khi được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết. Trong 9 tháng, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH cũng đã tuyên truyền kỹ năng tại khu dân cư và 1.310 cơ sở với 86.084 người tham gia; bồi dưỡng nghiệp vụ tại 493 cơ sở cho 8.650 người và huấn luyện tại 1.181 cơ sở cho 16.202 người.

Tuy nhiên, tuyên truyền và huấn luyện chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi người chủ động tiếp thu, thực hành và vận dụng vào thực tế. Khi xảy ra cháy, mỗi cá nhân cần biết cách báo cháy, hướng dẫn thoát nạn, phối hợp với lực lượng chức năng và chỉ thực hiện chữa cháy ban đầu trong điều kiện bảo đảm an toàn, không đặt bản thân và người khác vào tình huống nguy hiểm.

Ngày 04/10 vì vậy không chỉ là dịp để nhắc lại một quy định pháp luật, mà còn là thời điểm để mỗi cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp nhìn nhận lại trách nhiệm của mình. Từ việc kiểm tra hệ thống điện trong mỗi căn nhà, bảo đảm lối thoát nạn tại cửa hàng đến duy trì điều kiện an toàn trong nhà xưởng, mỗi hành động chủ động đều góp phần ngăn ngừa nguy cơ và hạn chế hậu quả khi sự cố xảy ra.

Phòng cháy là trách nhiệm trước khi cháy xảy ra; chữa cháy và CNCH đòi hỏi sự chủ động, phối hợp và kỹ năng của mỗi người. Khi trách nhiệm pháp lý được chuyển hóa thành ý thức tự giác và hành động cụ thể, tinh thần “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ” sẽ không chỉ được thể hiện trong ngày 04/10 mà trở thành nền tảng xây dựng cộng đồng an toàn, góp phần bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của Nhân dân và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.